İSİM

Canlı ve cansız varlıkları, duygu, düşünceleri ve kavramları anlatmak için kullanılan sözcüklere İSİM denir.

ÖRNEK: Köpek, taş, sıra, masa, tanrı, rüya, saygı...

İsimler, anlamları yönünden üç kısımda incelenir.

I . VARLIKLARA VERİLİŞLERİNE GÖRE İSİMLER:
1) Özel İsimler
2) Cins İsimler

1)Özel İsimler: Dünya'da tek olan varlıklara verilen isimlerdir.

ÖRNEK: Lefkoşa, Kıbrıs, Pamuk, Ali, Karabaş, Akdeniz...

Özel İsimlerin Yazımı:

Özel isimlerin ilk harfi, cümlenin her yerinde büyük harfle yazılır.

Özel isimlere eklenen yapım ekleri ile "-ler, -lar " ( genellikle " -li, -siz, -ci, -gil, -cik, -ler " ) ekleri kesme işareti ile ayrılmaz.

ÖRNEK: Lefkoşalı, Ahmetsiz, Beşiktaşçı, Ayşegil, Ayşecik, Havvalar...

Süreksiz sert sessiz ( p, ç, t, k ) harflerle biten özel isimler, sesli harf veya sesli harf ile başlayan bir ek aldıklarında yumuşama kuralı uygulanmaz. Ancak, bu durumdaki isimler okunurken, söylenirken yumuşama kuralı uygulanır.

ÖRNEK:
Yazılışı         Okunuşu
Sevtap'ın  -   Sevtabın
Sertaç'a    -    Sertaca
Serhat'ı   -      Serhadın
Yeşilırmak'a - Yeşilırmağa

Başlıca Özel İsimler:

a) İnsanların isim ve soy isimleri:
ÖRNEK: Müjgan Soykan, Ümit Özdemirağ...

b) Ülke ve ulus isimleri:
ÖRNEK: İngiltere, Almanya, Fransa...
İngiliz,Alman, Fransız...

c) Hayvanlara verdiğimiz isimler:
ÖRNEK:Pamuk, Tekir, Karabaş, Lasi...

ç) Gazete, dergi, kitap, isimleri:
ÖRNEK:Kıbrıs, Avrupa, Cumhuriyet, Bilim Çocuk, Kırmızı Başlıklı Kız...

d) Dağ, deniz, dere, tepe, ova, boğaz, köfez, burun vs. coğrafi isimler:
ÖRNEK: Beşparmak Dağları, Kanlı Dere, Selvili Tepe, Girne Boğazı, Mağusa Körfezi, Kedi Burnu...

e) Kurum, dernek, okul, banka, sendika, işletme vs. kuruluş işimleri:
ÖRNEK: Türk Hava Kurumu, Halk Sanatları Derneği, Necati Taşkın İlkokulu, Akdeniz Garanti Bankası, Kıbrıs Türk Öğretmenler Sendikası, Ömür Bakkaliyesi...

f) Gök cisimleri isimleri:
ÖRNEK:Ay, Güneş, Dünya, Venüs, Merkür, Samanyolu, Büyük Ayı ...

g) Dil ve din isimleri:
ÖRNEK: İngilizce, Türkçe, Fransızca...
Hıristiyanlık, Müslümanlık, Protestanlık...

ğ) Sokak, cadde, mahalle, meydan, köy, şehir isimleri:
ÖRNEK: Yasemin Sokak, Mehmet Akif Caddesi, Sarönü Meydanı, Kalavaç, Lefkoşa...

2)Cins İsimler: Aynı cinsten varlıklara ad olarak verilen sözcüklerdir.

ÖRNEK: Okul, masa, kalem, kedi, insan, orman, dağ, ev...

II. VARLIKLARIN OLUŞLARINA GÖRE İSİMLER: 1) Somut isim ( Madde ismi )
2) Soyut isiml ( Mana ismi )

1 . Somut isim: Var olduğunu, duyu organlarımızla anlayabildiğimiz varlıklara isim olarak verilen sözcüklerdir.
ÖRNEK: Dağ, ses, koku, tuz, hava, beyin, ışık, bulut, rüzgar, duman

2 . Soyut isim: Gerçekte varlığı olmayan; insanların akıl, düşünce, sezgi veya inanç yolu ile yarattıkları varlıklara isim olarak verilen sözcüklerdir.
Bu varlıkların varlığını, beş duyu organımızla anlayamayız.

ÖRNEK: Rüya, mutluluk, akıl, yalnızlık, kin, özlem, intikam, güzellik, tanrı, şeytan, melek, korku, süphe, keder, tasa, üzüntü, dostluk...

III. VARLIKLARIN SAYILARINA GÖRE İSİMLER: 1) Tekil isimler
2) Çoğul isimler
3) Topluluk ismi

1 . Tekil isimler: Aynı cinsten olan varlıklardan bir tanesini anlatmada kullandığımız isimlerdir.
ÖRNEK: Araba, okul, ev, kalem, taş, dergi...

2. Çoğul isimler: Aynı cisten olan varlıklardan birden fazlasını anlatmada kullandığımız isimlerdir. Bu isimler "-ler, -lar " eklerinden bir tanesini, BÜUK'na uygun olarak alırlar.
ÖRNEK: Arabalar, taşlar, evler, kalemler,dergiler...

NOT: Çoğul ekleri, eklendiği sözcüğü çoğul yapmala kalmaz. Ona başka anlamlar da katar. Bu anlamlar şunlardır:

a) Abartma anlamı: Çocuk ateşler içinde yanıyordu.

b) Teklik anlamı: İkisi de okulun kapısında annelerini bekliyorlardı.

c) Aşağı - yukarı anlamı: Sizi arayan 10 yaşlarında bir çocuktu.

ç) Aile anlamı: Akşama Fatmalar bize gelecek.

d) Saygı anlamı: Öğretmen Hanımlar, içeride oturuyorlar.

e) Benzerlik anlamı: Mustafa Kemaller tükenmez.

3 . Topluluk ismi: Tekil oldukları halde bir topluluğu anlatan isimlerdir.
ÖRNEK: Düzine, aile, orman, bölük, takım, ekip, sürü, ordu, ulus, küme, meçlis...

NOT: Topluluk isimleri çoğul olarak da kullanılır.
ÖRNEK: Aileler, ordular, ormanlar, sürüler...